Nynorske+verb

VERB toc =1. A- eller e-verb?=

Ein av dei mest grunnleggande dugleikane i nynorsk er å vite kva eit a-verb er og kva eit e-verb er - samt vite korleis ein kan sjå om eit verb er det eine eller det andre (eller ingen av delane)

Korleis kan ein sjå om det er eit //** a-verb **// eller ikkje?
//A-verb endar __alltid__ på -a i preteritum.//
 * Hugseregel 1:** Viss du er usikker på om eit verb er a-verb eller ikkje, lag di eiga setninga med verbet der du seier ”i går + verbet + eg/det”. Viss det verker naturlig for deg å bruke a-ending, eller viss det verker sannsyneleg at noen du kjenner frå Austlandet vill brukt a-ending, er det nesten heilt sikkert eit a-verb
 * Hugseregel 2:** Viss verbet endar på -et i bokmål når du stiller det same spørsmålet, er det mest sannsyneleg eit a-verb i nynorsk.
 * Hugseregel 3:** Lange verb er nesten aldri a-verb.

Korleis kan ein sjå om det er eit //** e-verb **// eller ikkje?
//E-verb endar __aldri__ på -a i preteritum. E-verb endar __alltid__ på -te eller –de i preteritum.//
 * Hugseregel 1:** Ta ”a-verb-testen” fyrst. Viss det ikkje er eit a-verb, kan det vere e-verb. Da kan du ta ein eller begge testane under.
 * Hugseregel 2:** Viss verbet endar på -te eller -de i preteritum i bokmål, er det sannsynelig at det er eit e-verb også i nynorsk.
 * Hugseregel 3:** Viss du stiller det same spørsmålet som ovanfor (”i går + verbet + eg/det”) og det ikkje er naturlig for deg at verbet anten skiftar rotvokal eller får a-ending, er det antakelig eit e-verb
 * Hugseregel 4:** Lange verb er nesten alltid e-verb.

=2. Bøying av a- og e-verb= Når ein veit korleis ein skal finne ut om eit verb er a- eller e-verb, er ein klar for neste skritt, nemleg BØYE a- og e-verb riktig. A- og e-verb tilhøyrer den svake verbklassa og blir difor bøygd regelrett - det vil seie at hugsar du regelen, kan du bøye alle a- og e-verb riktig.

A-verb:
A-verb heiter ikkje a-verb for ingenting, a-verb har nemlig ein ”a” i alle bøyingsformer:
 * ~ Å sykle || sykl**ar** || sykl**a** || har sykl**a** ||
 * ~ Å leite || leit**ar** || leit**a** || har leit**a** ||


 * Ein kan hugse a-verbbøying ved å tenkje: ”a-verb har ein a i alle former. Det er tre former, og dei to siste er like.**
 * Dei to siste ender på a, medan presens er som bokmål, men med a.”**

E-verb:
E-verb heiter ikkje e-verb for ingenting, e-verb har nemlig ein ”e” i to av tre bøyingsformer: Bøyingsformene er altså: Presens = -er Preteritum = -te eller –de Perfektum = -d eller –t
 * ~ Å vise || vis**e**r || vist**e** || har vist ||
 * ~ Å undersøke || undersøk**e**r || undersøkt**e** || har undersøkt ||
 * ~ Å leve || lev**e**r || levd**e** || har levd ||
 * Du vil som regel sjølv kjenne om det er rett med –de eller –te, og i perfektum kan du alltid bruk -t

=3. Sterke verb=
 * E-verba blir bøygd akkurat som på bokmål. Ein tommelfingerregel er at dei fleste ord som endar på –te eller –de på bokmål, også gjer det på nynorsk.**
 * Ein kan òg hugse e-verbbøying ved å tenkje: ”e-verb har __aldri__ 'a' i noen former.**

Sterke verb er dei verba som ikkje blir bøygd regelrett. Desse verba er alltid einstava i presens, og dei endrar nestan alltid vokal inni ordet i preteritum.

Dei fleste sterke verba i bokmål er også sterke verb i nynorsk.

Sterke verb må puggast. Min bodskap er: BRUK ORDLISTE!

=4. Passiv=

Passiv form av verbet er kanskje noe mange av de ikkje har noe kjennskap til, så la meg fyrst kort forklare kva passiv er før eg seier litt om korleis ein bruker det i nynorsk.

Kva er passiv?
Vi ser at eit verb står i passiv når verbendinga er -ast som i "brukast" (i bokmål -s som i "brukes") - eller når hjelpeverbet er "å bli" som i "blir brukt".

Passiv form bruker vi når a - den som utfører handlinga, er uten interesse eller opplagt i situasjonen --> //Det blir undervist i fem språk på skolem vår// b - den som utfører handlinga, er ukjent --> //Olof Palme blei skutt i 1986// c - vi ynskjer å rette merksemda mot eit anna ledd enn den som utfører handlinga --> //Statsministeren blei ynskt velkommen av ordføraren i bygda//

Korleis bruker ein passiv i nynorsk?
Grunnen til at passiv-bruken er relevant når ein skal skrive god nynorsk, er at ein helst unngår å bruke ast-endinga i nynorsk. Så i staden for å skrive "Teksten evaluerast av læraren", skriv ein heller "Teksten blir evaluert av læraren".

I nynorsk er det greitt å bruke ast-ending i passiv når vi har eit modalt hjelpeverb foran (skal, vil, må, bør) --> //Teksten **skal** evaluer**ast** av læraren// Elles bruker ein omskrivingsforma med "å bli" eller aktiv form der det er mogleg --> //Teksten **blir** evaluert av læraren// (passivomskriving) ...eller... //Læraren evaluerer teksten// (aktiv)

=Øvingsoppgåver=

1. A- eller e-verb? 2. Bøying av a- og e-verb 3. Sterke verb 4. Passiv